Psikoteknik test sistemi, sürücünün oturduğu cihaz, testleri yöneten yazılım ve sonucun kıyaslandığı norm değerlerinden oluşan bir bütündür. Mevzuat cihazın norm onayı almış, TSE/CE belgeli ve bilgisayar tabanlı olmasını ister. Pendik Kaynarca’daki Pendik Denge Psikoteknik Merkezi’nde değerlendirme bu şartları taşıyan ALG psiko-teknik sürücü değerlendirme sisteminde yapılır.
Bir test sistemi hangi parçalardan oluşur
Test odasına girdiğinizde gördüğünüz yalnız ilk parçadır. Öteki ikisi arka planda çalışır ve raporun dayandığı işi onlar yapar.
Üç parçanın birbirine bağlı olması önemlidir. Aynı direksiyon ve pedal başka bir yazılımla çalıştırılsa ya da kayıtlar başka bir norm tablosuyla okunsa ortaya çıkan sayılar anlamını yitirir. Bu yüzden mevzuat cihazı tek tek parçalar olarak değil, onaylanmış bir bütün olarak ele alır.
Cihaz ölçümü nasıl yapar
Her görevde yazılım bir uyaran gönderir, siz de tuşla, pedalla ya da direksiyonla karşılık verirsiniz. Cihaz bu karşılığın doğru olup olmadığını ve ne kadar sürede geldiğini kaydeder.
Bölüm bittiğinde elde ham veri vardır. Doğru tepki sayısı, hata sayısı, milisaniye cinsinden tepki süresi ve tepkilerin bölüm boyunca dağılımı bu verinin örnekleridir. Bir uyaranı kaçırmak ile yanlış uyarana basmak ayrı satırlara yazılır, çünkü ikisi farklı şeyler anlatır.
Kullanım her bölümden önce gösterilir ve bir deneme turu yapılır. Deneme turundaki hatalar ölçüme girmez. Cihaza alışmak bu yüzden ayrı bir hazırlık gerektirmez, ilk kez oturan sürücü de denemenin sonunda neye basacağını bilir.
Norm değeri ne işe yarar
Ham sayı kendi başına bir şey söylemez. Bir tepki süresinin güçlü mü zayıf mı olduğu, ancak geniş bir sürücü grubundan elde edilmiş değerlerle yan yana konduğunda anlaşılır.
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 4 sayılı Cetveli sonuçların test sisteminin normlarıyla değerlendirilmesini ister. Karşılaştırma Türkiye genelinden elde edilmiş tek bir norm grubuyla yapılır ve sonuç persentil ile T değeri olarak gösterilir. Cetvel ayrıca cihazın Türkiye toplumunun özelliklerine göre hazırlanmış bir norm çalışmasına sahip olmasını şart koşar.
Merkezimizde kullanılan norm değerlerini Sağlık Bakanlığına bağlı Psiko-Teknik Bilim Komisyonu belirlemiştir. Bir sistemde alınan ham sonuç başka bir sistemin tablosuna konup değerlendirilmez. Yorumu sistemin kendi normlarına bakarak psikolog yapar ve raporu imzalar.
Cihazdan ve test odasından hangi şartlar istenir
Psiko-teknik değerlendirme merkezlerinin nitelikleri, ruhsatı ve denetimi 4 sayılı Cetvelde düzenlenir. Cetvel test cihazı için iki temel şart koyar, test odası için de ayrıntılı ölçüler verir.
Bu şartlar ruhsat verilirken ve sonraki denetimlerde aranır. Ruhsatı il sağlık müdürlüğü düzenler, merkez olağan dışı denetimler hariç yılda en az iki kez denetlenir. Sürücünün cihaz belgelerini incelemesi beklenmez, merkezin ruhsatının geçerli olup olmadığı il ya da ilçe sağlık müdürlüğünden öğrenilebilir.
Uygulama sırasında hangi kurallar geçerlidir
Kamera kuralının amacı, birinin başkası yerine teste girmesini önlemektir. Kayıt sırasında kimliğin aslı görülür, test sistemi de uygulama boyunca teste giren kişinin görüntüsünü kaydeder.
Psikoloğun cihazın yanındaki işi yalnız gözetim değildir. Bölümler arasında yönergeyi yineler, koltuğun ve ekranın size uygun olup olmadığına bakar, cihazın ayarlarını kontrol eder. Ölçüm sırasında ise kimse size hangi tuşa basacağınızı söylemez, çünkü bu kayıtları etkiler.
Süre kişiye göre asgari sınırın üzerine çıkabilir, anlatım ve deneme turları da bu sürenin içindedir. Merkezimizde testlerin tamamı kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 ila 90 dakika sürer.
Kaynarca’daki merkezimizde hangi sistem kullanılır
Mevzuat bir marka ya da üretici adı vermez, cihazda bulunması gereken nitelikleri sayar. Bu nitelikleri taşıyan birden çok sistem olduğu için bir merkezde tuş ağırlıklı bir düzenle, bir başkasında direksiyon ve pedalın öne çıktığı bir kabinle karşılaşabilirsiniz. Ekranların sayısı ve yerleşimi de değişebilir.
Bu farklar deneyimi değiştirir, sonucu kolaylaştırmaz ya da zorlaştırmaz. Kolay sistem, zor sistem diye bir sınıflama yapılmaz, çünkü her sonuç kendi normuyla okunur. Belirleyici olan o günkü dikkat, algı ve tepki düzeyinizdir.
İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı psiko-teknik değerlendirme merkezi olarak Pendik Denge Psikoteknik Merkezi’nde ALG psiko-teknik sürücü değerlendirme sistemi kullanılır. Düzenek dokunmatik ekran, direksiyon, iki pedal, iki el düğmesi ve yan panellerden oluşur. Yazılım lisanslıdır ve TRAP-4 sürümüyle çalışır, lisans her ay yenilenir. Yazılım lisansı ile cihazın uygunluk belgesinin kişisel verileri kapatılmış görsellerini belgelerimiz sayfasında, test odasının fotoğraflarını galeride görebilirsiniz.
Sistem adı ne zaman önem kazanır
Günlük işleyişte hangi sistemde test olduğunuz pek sorulmaz. Konu, olumsuz bir sonuca itiraz edildiğinde gündeme gelir.
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 79. maddesi, olumsuz rapor alan kişiye il sağlık müdürlüğüne başvurmak üzere 30 günlük bir itiraz süresi tanır. Müdürlük kişiyi aynı test sistemine sahip başka bir merkeze ve psikiyatri muayenesine sevk eder, amaç ölçümü aynı normlarla yinelemektir. İki rapor birbirinden farklıysa ikincisi geçerli kabul edilir.
Sevk aynı sisteme yapıldığı için testi hangi merkezde ve hangi tarihte olduğunuzu bilmeniz gerekir. Bu iki bilgiyi dilekçenize açıkça yazın.
Yenilemede durum farklıdır. Raporu dolan bir sürücünün yeni değerlendirmeyi önceki raporu aldığı sistemde yaptırma zorunluluğu mevzuatta yer almaz, test ruhsatlı herhangi bir merkezde baştan uygulanır.
